Sudoku'ya yeni başlayanlar için üç temel teknik

Sudoku tahmine değil, mantığa dayanır. Doğru kurulmuş bir bulmacanın tek bir çözümü vardır ve o çözüme yalnızca çıkarımla ulaşılır — hiçbir aşamada "şunu deneyeyim, tutmazsa silerim" demeniz gerekmez. Deneme-yanılmaya başvurduğunuz an, aslında bir tekniği atlamışsınız demektir.

Aşağıdaki üç teknik, kolay ve orta seviyedeki bulmacaların neredeyse tamamını çözer. Sırayla ve örnekle gidelim.

Önce: ızgaranın dili

Üç kavram yeter:

Satır — soldan sağa 9 hücre.
Sütun — yukarıdan aşağı 9 hücre.
Blok — kalın çizgilerle ayrılmış 3×3 kutu.

Her rakam (1-9) her satırda, her sütunda ve her blokta tam olarak bir kez bulunur. Sudokunun bütün mantığı bu tek kuraldan türer. Bir hücreye yazabileceğiniz rakamlara aday denir.

1. Tek aday (Naked Single)

Bir hücreye bakın: satırında, sütununda ve bloğunda hangi rakamlar zaten var? Bunları elediğinizde geriye tek bir olasılık kalıyorsa, o hücrenin cevabı bellidir.

Örnek: bir hücrenin satırında 1, 2, 4, 7 var; sütununda 3, 8 var; bloğunda 5, 9 var. Elenenler: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9. Geriye yalnızca 6 kalıyor. Başka bir şey düşünmenize gerek yok.

Kolay seviyedeki bulmacaların çoğu baştan sona yalnızca bu teknikle çözülür. Zorluk arttıkça bu tür hücreler azalır — ama her yeni rakam yazdığınızda komşularında yeni tek adaylar doğar. Bu yüzden bir hücre doldurduğunuzda önce onun satır, sütun ve bloğuna geri bakın.

2. Gizli tek (Hidden Single)

Bazen bir hücrede birden çok rakam mümkün görünür ve tek aday tekniği takılır. Bakış açısını tersine çevirin: hücreden rakama değil, rakamdan hücreye bakın.

Bir satır, sütun ya da blok seçin ve sorun: "Bu bölgede 4 nereye gidebilir?" Diğer hücrelerin hepsi 4'ü elemiş, yalnızca bir hücre kalmışsa — o hücrede başka adaylar da görünse bile — cevap 4'tür. Rakam orada "gizlenmiştir".

Yeni başlayanların en çok kaçırdığı teknik budur, çünkü hücreye tek tek bakma alışkanlığı buna elverişli değildir. Alışmak için her bloğu bitirdiğinizde 1'den 9'a hızlı bir tur atın: "bu blokta 1 nereye gider, 2 nereye gider…"

3. Tarama (Scanning)

Bir rakamı seçin, diyelim 7. Izgarada 7'lerin bulunduğu satır ve sütunları gözünüzde çizgi olarak uzatın. Bu çizgiler, komşu blokların içinde 7'nin gidebileceği hücreleri keser. Çoğu zaman bir blokta tek bir hücre ayakta kalır.

Tarama, gizli tek tekniğinin görsel hâlidir ve en hızlı ilerlemeyi bu sağlar. Pratik düzen şöyledir: en çok görünen rakamdan başlayın (ızgarada altı-yedi tane 7 varsa, sekizinci ve dokuzuncu 7'yi bulmak kolaydır), o rakamı bitirin, sonra bir sonrakine geçin.

Not tutma düzeni

Orta seviyeden itibaren adayları hücrenin içine küçük küçük yazmak gerekir. İki kural işi kolaylaştırır:

Bir bölgeyi bitirmeden not almaya başlamayın. Önce tarama ile doldurabildiğiniz her yeri doldurun; notu ancak tıkandığınızda açın. Erken alınan notların yarısı birkaç hamlede geçersiz olur.
Not sildiğinizde komşuları da güncelleyin. Bir hücreye rakam yazdığınızda, o rakamı aynı satır/sütun/bloktaki tüm notlardan silin. Atlanan tek bir not, yanlış bir çıkarıma yol açar.

Bulmaca Köşesi'nin sudokusunda not modu, çakışma uyarısı ve geri alma var; not silmeyi elle takip etmeniz gerekmez.

Tıkandığınızda ne yapmalı?

Sıralı bir kontrol listesi, rastgele bakmaktan çok daha verimlidir:

Son yazdığınız rakamın satır, sütun ve bloğuna geri dönün — yeni tek adaylar orada doğar.
1'den 9'a rakam turu atın ve her rakam için tarama yapın.
Az doldurulmuş satır/sütun/blokları değil, çok doldurulmuş olanları inceleyin; bilgi oralarda yoğunlaşır.
Hâlâ tıkandıysanız, bulmaca büyük ihtimalle daha ileri bir teknik (kilitli aday, çıplak ikili) istiyordur — bu, tahmin etme işareti değil, yeni bir teknik öğrenme işaretidir.

Bu dördü de sonuç vermezse, ızgarayı Sudoku Çözücü aracına girip çözümü görebilir ve nerede takıldığınızı geriye doğru inceleyebilirsiniz — öğrenmenin en hızlı yolu, kaçırdığınız çıkarımı görmektir.

İleri teknikler nerede başlar?

Üç temel teknik tükendiğinde sıradaki basamak genelde şu ikisidir:

Kilitli aday (Locked Candidate). Bir blokta 3'ün gidebileceği hücrelerin hepsi aynı satırdaysa, 3 o satırda mutlaka bu blokta olacaktır — dolayısıyla aynı satırın diğer bloklarındaki 3 adaylarını silebilirsiniz. Bir şey yazmadan ilerleten ilk tekniktir; alışması biraz zaman alır.
Çıplak ikili (Naked Pair). Aynı satır, sütun veya blokta iki hücrenin adayları tam olarak aynı iki rakamsa (ör. ikisi de yalnızca 4-7), o iki rakam bu iki hücreye kilitlenmiştir; bölgedeki diğer hücrelerden 4 ve 7'yi silin.

Bulmaca Köşesi'nde zorluk etiketi tam olarak buna göre verilir: Kolay tek adayla, Orta kilitli adayla, Zor ikili-üçlü tekniklerle, Uzman ise daha ileri mantıkla çözülür. Yani zorluk "daha fazla deneme" değil, "bir teknik daha" demektir.

Sık yapılan üç hata

Tahmin etmek. Bir hücreye "muhtemelen 5" yazmak, sonraki on hamleyi zehirler. Emin değilseniz yazmayın.
Bloklara takılıp satırları unutmak. Yeni başlayanlar 3×3 bloklara odaklanır; oysa satır ve sütun taraması çoğu zaman daha hızlı sonuç verir.
Zorluk atlamak. Kolay seviyede tarama refleksi oturmadan Zor'a geçmek, bulmacayı zevkli değil yorucu yapar.

Bu üç teknik oturduğunda Orta ve Zor sudokulara geçebilirsiniz. Her bulmaca tek çözümlüdür ve zorluk etiketi, çözüm için gereken en ileri tekniğe göre verilir — yani "Zor" demek "daha çok deneme" değil, "bir teknik daha" demektir.

Daha fazlası için diğer bulmaca rehberlerine göz atabilir, günün bulmacasını çözmek için sudoku sayfasına geçebilirsiniz.